دیدبان بوشهر: حکم امام مجتبی خامنهای برای انتصاب حجتالاسلام طائب به ریاست سازمان بسیج مستضعفین، نشانهای از تغییر نگاه به جایگاه بسیج در دکترین جدید کشور است. کافی است متن حکم با دقت بیشتری خوانده شود. تقریباً در همه بندهای آن یک مضمون مشترک دیده میشود و آن اینکه بسیج باید بیش از گذشته به متن جامعه، محله، مسجد و زندگی مردم بازگردد و در عین حال برای مواجهه با تهدیدهای تازه، مجهزتر، آموزشدیدهتر و هوشمندتر شود.
تأکید امام مجتبی خامنهای عزیز بر شعار «هر ایرانی، یک بسیجی» نخستین نشانه همین نگاه است. سخن تنها از افزایش اعضای رسمی یک سازمان نیست، بلکه از توسعه حضور مردمی و استفاده از ظرفیت آحاد جامعه سخن گفته میشود. قرار گرفتن تعابیری مانند «آحاد مردم»، «اقشار میلیونی»، «ایران قوی و متحد» و «حفاظت از انقلاب اسلامی» در کنار یکدیگر نشان میدهد که در این حکم، بسیج بیش از هر چیز با انسجام اجتماعی، حضور مردمی و افزایش توان کشور در شرایط بحران پیوند خورده است.اما مهمترین بخش حکم جایی است که امام خامنهای صریحاً خواستار «تقویت شبکه اطلاعات مردمی» شدهاند و در ادامه از آموزش، افزایش مهارت، بصیرتافزایی و استفاده از فناوریهای نوین سخن گفتهاند. این بخش را نمیتوان عبارت معمول در متن انتصاب تلقی کرد. تهدیدهای امروز الزاماً از مسیرهای کلاسیک وارد نمیشوند. عملیات اطلاعاتی، جنگ شناختی، شبکههای اجتماعی، نفوذ، خرابکاری و بحرانهای ناگهانی، میدان را پیچیدهتر کردهاند و طبیعتاً نیروی مردمی نیز برای مواجهه با چنین شرایطی باید توان متفاوتی پیدا کند.
در همین نقطه است که انتخاب حجتالاسلام طائب معنا و اهمیت بیشتری پیدا میکند. فردی با سالها تجربه اطلاعاتی و امنیتی اکنون در رأس سازمانی قرار گرفته که یکی از مأموریتهای صریح آن، تقویت شبکه اطلاعات مردمی است. کنار هم قرار گرفتن این دو موضوع میتواند نشان دهد که بعد اطلاعاتی، شناختی و فناورانه بسیج در دوره پیش رو اهمیت بیشتری خواهد یافت.این نگاه محدود به امنیت نیز نیست. در بخش دیگری از حکم، امام خامنهای بر گسترش گروههای جهادی، بسیج اقشار و محلات، تعامل با دستگاههای مختلف و محوریت مسجد تأکید کردهاند. مسجد و محله در این نگاه صرفاً محل فعالیت مناسبتی نیستند، بلکه حلقه اتصال بسیج با جامعه به شمار میآیند. اگر شبکه اطلاعات مردمی یک سوی این مأموریت باشد، خدمت اجتماعی و حضور محلهمحور سوی دیگر آن است. این ترکیب نشان میدهد که در نگاه جدید، کارآمدی بسیج به میزان حضور آن در متن زندگی مردم وابسته است. بسیجی که مسائل محله را میشناسد، در فعالیت اجتماعی حاضر است، از ظرفیتهای مردمی استفاده میکند و در شرایط دشوار امکان سازماندهی نیروها را دارد، با بسیجی که تنها در مناسبتهای خاص دیده میشود تفاوت اساسی دارد.
اهمیت همین ظرفیت پیشتر مورد توجه تحلیلگران اسرائیلی نیز قرار گرفته بود. راز زیمت، مسئول میز ایران در اندیشکده صهیونیستی INSS، در گفتوگوی خود با شبکه ۱۲ رژیم صهیونیستی و در بررسی دوران رهبری امام مجتبی خامنهای، بر اهمیت سپاه و بسیج و اتکای جمهوری اسلامی به ظرفیت نیروهای بسیجی تأکید کرده بود. اهمیت این ارزیابی در آن است که طرف اسرائیلی نیز بسیج را صرفاً از منظر توان نظامی نگاه نمیکند. آنچه برای تحلیلگران اسرائیلی مهم به نظر میرسد، پراکندگی این مجموعه در شهرها، محلات، مساجد، دانشگاهها، مدارس، ادارات و میان اقشار مختلف جامعه است. چنین شبکهای صرفاً با ایجاد یک سازمان اداری یا نظامی به وجود نمیآید و ارزش اصلی آن در همان پیوند گسترده انسانی و اجتماعی نهفته است.وقتی این ارزیابی را در کنار حکم امام مجتبی خامنهای قرار دهیم، شباهت معناداری دیده میشود. از یک سو طرف اسرائیلی نسبت به اهمیت بسیج در دوره جدید حساس شده و از سوی دیگر در حکم رئیس جدید این سازمان، بر گسترش حضور مردمی، تقویت شبکه اطلاعاتی، استفاده از فناوری، فعالیت محلهمحور، مسجد و گروههای جهادی تأکید شده است. این همزمانی نشان میدهد که برای فهم آینده بسیج، نباید تنها تغییر رئیس آن را دید. مسئله اصلی، نوع مأموریتی است که برای این سازمان تعریف شده است.
بند پایانی حکم نیز قابل توجه است. امام خامنهای خواستار ترویج فرهنگ بسیجی بهمثابه الگویی از مقاومت و پایداری مردمی در سراسر جهان شدهاند. بنابراین نگاه به بسیج تنها محدود به مسائل داخلی ایران نیست و تجربه سازمانیافتگی مردمی آن، واجد بُعدی فراتر از مرزهای کشور نیز دیده شده است. از مجموع این نکات میتوان دریافت که حکم اخیر در پی بازتعریف جایگاه بسیج است.نشانههای موجود از پررنگتر شدن نقش آن در جامعه، امنیت، فناوری، محله و مقاومت حکایت دارد. اگر بخواهیم تمام این معنا را در یک عبارت خلاصه کنیم، شاید همان عنوان برای آن کافی باشد؛ بسیج برمیخیزد.
نویسنده: محمد بختیاری
